ตอนที่ 450 ระบบที่ดิน

นอกเมืองผิงหยาง ฤดูใบไม้ผลิช่างสดใส หลังจากผ่านพ้นภัยสงคราม ในที่สุดดินแดนผืนนี้ก็ได้เวลาฟื้นฟูเสียที เมื่อไม่มีเสมียนคอยรังวัดและคำนวณที่ดิน เผยเฉียนจึงต้องพึ่งพาทหารในกองทัพมาช่วยสถิติจำนวนที่นาบริเวณรอบๆ เมืองผิงหยาง

หากไม่รู้หนังสือ ไม่รู้วิธีนับ ก็ใช้การขีดเขียนเครื่องหมาย “正” (เจิ้ง) บนแผ่นไม้แทน หากไม่รู้ความยาว ไม่รู้จักการชั่งตวงวัด ก็ใช้เชือกและไม้ที่ทำมุมฉากไว้แล้วแทน…

พูดง่ายๆ ก็คือ ใช้ไม้ทำเป็นมุมฉากเก้าสิบองศา จากนั้นก็ดึงเชือกที่มีความยาวคงที่ไปตามเส้นที่ต่อออกจากไม้นั้น ดึงไปจนสุดก็ตอกหมุดไม้ลงไป แล้วใช้ไม้ทำมุมฉากกำหนดอีกด้านหนึ่ง แล้วก็ดึงเชือกต่อไปเรื่อยๆ จนได้รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสคร่าวๆ

แน่นอนว่าวิธีการวัดแบบนี้ย่อมมีความคลาดเคลื่อนสูง แต่ข้อดีคือความง่ายดายในการปฏิบัติ แม้แต่ทหารธรรมดาก็สามารถทำได้

เผยเฉียนก้มลงหยิบดินขึ้นมาขยำดู เนื่องจากไม่ได้เพาะปลูกมาเป็นเวลานาน พื้นที่เกษตรกรรมเดิมนอกเมืองผิงหยางในตอนนี้จึงเริ่มสูญเสียความเหนียว ร่วนซุยไปหมด

ดินเหล่านี้ต้องไถพรวนให้ลึก พลิกดินชั้นล่างขึ้นมา จึงจะสามารถปลูกพืชผลบางชนิดได้ และในช่วงแรก ก็ไม่สามารถใช้งานดินหนักเกินไปได้ ผลผลิตย่อมไม่สูงนัก ต้องรอให้บำรุงรักษาอย่างดีไปสักสองสามปี ที่ดินเหล่านี้จึงจะกลับมาเป็นพื้นที่เพาะปลูกตามปกติได้

เจี่ยฉวีเดินออกมาจากในเมือง ตรงมายังเผยเฉียน ทำความเคารพ แล้วล้วงม้วนผ้าไหมที่เขียนตัวอักษรไว้จนเต็มจากแขนเสื้อส่งให้

เผยเฉียนคลี่ดู ก็อดไม่ได้ที่จะสูดลมหายใจเข้าลึกๆ บนม้วนผ้าไหมนั้น บันทึกรายการทรัพย์สินของตระกูลเว่ยแห่งเหอตงในละแวกนี้ไว้อย่างละเอียดยิบ…

หนึ่งในสี่ของร้านค้าในเมืองอันอี้ เป็นของตระกูลเว่ย…

ในเมืองหลินเฝิน ตระกูลเว่ยครอบครองพื้นที่มากกว่าครึ่ง…

รวมถึงเมืองผีซื่อและเมืองอื่นๆ อีกด้วย…

ธุรกิจที่เกี่ยวข้องครอบคลุมตั้งแต่ เสบียงอาหาร ผ้าไหม เกลือ และสิ่งของจำเป็นในการดำรงชีวิตอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีธุรกิจอื่นๆ เช่น โรงจำนำ หอสุรา ไปจนถึงการทำกระดาษ งานแกะสลัก งานหล่อโลหะ การปศุสัตว์ และธุรกิจอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

เรียกได้ว่า อิทธิพลของตระกูลเว่ยแห่งเหอตง แผ่ขยายครอบคลุมทุกแง่มุมของการดำรงชีวิตของประชาชนเลยทีเดียว

นอกจากร้านค้าและอาคารพาณิชย์ในเมืองแล้ว ส่วนที่สำคัญที่สุดก็คือที่ดินและป้อมปราการ ตระกูลเว่ยแห่งเหอตงมีป้อมปราการและหมู่บ้านน้อยใหญ่ในพื้นที่นี้รวมหกแห่ง แห่งที่ใหญ่ที่สุดมีคนอาศัยอยู่ถึงพันกว่าคน ส่วนแห่งเล็กๆ ก็มีหลายร้อยคน พวกเขาใช้ป้อมปราการเหล่านี้เพื่อควบคุมเกษตรกรในที่ดินโดยรอบ…

เผยเฉียนอดไม่ได้ที่จะเดาะลิ้นด้วยความทึ่ง หากเจี่ยฉวีไม่ได้เป็นคนจากตระกูลขุนนางแห่งเหอตงด้วยกัน ย่อมไม่มีทางรู้ข้อมูลละเอียดลึกซึ้งถึงเพียงนี้

ตอนที่อยู่ที่เซียงหยาง ตระกูลหวงรวมถึงลานเร้นลับของตระกูลหวง ก็มีเพียงสี่ป้อมปราการเท่านั้น แถมยังอยู่ห่างไกลกัน ขนาดก็เทียบไม่ได้กับระดับของตระกูลเว่ย

ที่ดินหนอ…

เผยเฉียนทอดสายตามองไปยังพื้นที่โล่งกว้างของผิงหยาง โชคดีที่ตอนนี้ราชวงศ์ฮั่นกำลังเสื่อมถอย จึงไม่ค่อยมีใครมาสนใจเรื่องหยุมหยิมพวกนี้ ลองนึกดูว่าหากเขามายึดครองที่ดินของเมืองเก่าผิงหยางในยุคที่องค์จักรพรรดิฮั่นยังมีอำนาจเข้มแข็ง คงถูกด่าทอจนหูชา แม้ผิงหยางโหวจะหายไปแล้ว สิทธิ์ความเป็นเจ้าของที่ดินเหล่านี้ย่อมตกเป็นขององค์จักรพรรดิ

หากเขามาบุกเบิกและเพาะปลูกโดยไม่ได้รับอนุญาตจากองค์จักรพรรดิ หึหึ…

แต่ตอนนี้ ประการแรก ดินแดนผืนนี้ผ่านการปล้นสะดมจากชาวหูจนถูกทิ้งร้าง ประการที่สอง ราชวงศ์ฮั่นในเวลานี้ จะเอาเวลาที่ไหนมาใส่ใจเรื่องเล็กน้อยเช่นนี้?

ที่สำคัญที่สุดคือ เขาต้องการดินแดนผืนนี้ มิฉะนั้นจะทำระบบถุนเถียน (การทำนาโดยทหาร) ได้อย่างไร? จะเอาเสบียงมาจากไหน?

เชลยจากกองทัพป๋อปอในครั้งนี้ เผยเฉียนตั้งใจจะฆ่าหัวโจกและปล่อยลูกน้องไป เขาต้องเก็บคนไว้ เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป กลยุทธ์ที่ใช้ย่อมต้องเปลี่ยนตาม

สำหรับระบบที่ดิน เผยเฉียนนึกหาวิธีที่ดีกว่านี้ไม่ออกจริงๆ

ในยุคชุนชิวจ้านกั๋ว ใช้ระบบจิ่งเถียน (นาบ่อ) “แบ่งที่ดินทำกิน” ที่ดินจิ่งเถียนเป็นของกษัตริย์โจว กษัตริย์โจวจะพระราชทานที่ดินให้แก่ขุนนางและอำมาตย์ตามยศถาบรรดาศักดิ์ ผู้ที่ได้รับพระราชทานมีสิทธิ์เพียงแค่ใช้ประโยชน์จากที่ดิน แต่ไม่มีกรรมสิทธิ์ครอบครอง ห้ามโอนหรือซื้อขาย “ที่นาและบ้านห้ามขาย”

เพราะไม่สามารถซื้อขายได้ ทำได้เพียงแค่แบ่งปัน จึงก่อให้เกิดชนชั้นขุนนางโบราณ ที่ใช้แรงงานทาสในการเพาะปลูก

ต่อมา “จารีตประเพณีและดนตรีเสื่อมสลาย” บรรดาขุนนางแข็งแกร่งขึ้น ไม่สนใจกษัตริย์โจวอีกต่อไป เริ่มยึดครองผลผลิตจากที่ดินเหล่านี้มาเป็นของตนเอง สร้างกองกำลังของตนเอง และเริ่มใช้สงครามเพื่อแย่งชิงที่ดินจากขุนนางอื่นๆ ยุคจ้านกั๋ว (รณรัฐ) จึงเริ่มต้นขึ้น

เหตุใดในยุคราชวงศ์ฉิน ผู้คนจึงชื่นชอบสงครามและกระหายการต่อสู้นัก? นั่นก็เพราะราชวงศ์ฉินในยุคหลังได้กำหนดไว้ว่า เพียงแค่มีความดีความชอบทางทหาร ก็สามารถได้รับที่ดิน และที่ดินนี้เป็นของส่วนบุคคล สามารถซื้อขายและสืบทอดได้ จากจุดนี้เอง ก็พอจะจินตนาการได้ว่า 백성ชาวฉินมีความกระตือรือร้นเพียงใดที่จะอุทิศตนเพื่อสงครามของแคว้นฉิน

ส่วนราชวงศ์ฮั่นในปัจจุบัน ตามหลักการแล้วที่ดินเป็นของรัฐ เรียกว่า “นากง” (ที่ดินหลวง) โดยองค์จักรพรรดิจะ “ให้ยืม” แก่เกษตรกรเพื่อเพาะปลูก แต่ในความเป็นจริง ที่ดินเหล่านี้กลับไปกระจุกตัวอยู่ในมือของเศรษฐีที่ดินในชนบท จนนำไปสู่ความขัดแย้งเรื่องที่ดินที่ยืดเยื้อยาวนานนับพันปี

รูปแบบนี้ก่อให้เกิดชนชั้นสามระดับ ได้แก่ ราชวงศ์ในระดับบน เศรษฐีที่ดินในระดับกลาง และเกษตรกรในระดับล่าง

จากนั้นจึงเกิดความขัดแย้งระหว่างการถือครองที่ดินส่วนบุคคลของขุนนางศักดินากับเกษตรกร รวมถึงความขัดแย้งว่าการไหลเวียนของที่ดินควรถูกควบคุมโดยรัฐหรือบุคคล และยังมีความขัดแย้งระหว่างการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากรกับการกระจุกตัวของที่ดิน ความขัดแย้งทั้งสามประการนี้ แท้จริงแล้วมีรากฐานมาจากเรื่องของภาษีอากร หรือก็คือผลผลิตจากที่ดินนั่นเอง

เกี่ยวกับความขัดแย้งซึ่งกันและกันเหล่านี้ เผยเฉียนไม่มีวิธีแก้ปัญหาที่ดีนัก

ตำแหน่งกำหนดความคิด ตอนนี้เผยเฉียนอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการเป็นขุนนางศักดินา ย่อมต้องหวังให้ผลประโยชน์เอนเอียงมาทางฝั่งนี้ ส่วนเรื่องในอนาคตนั้น…

ใครจะไปรู้ล่ะ

แต่ที่แน่ๆ หากต้องการยึดที่ดินคืนจากเศรษฐีที่ดิน ก็เท่ากับการเฉือนเนื้อของขุนนางศักดินา ซึ่งก็คือตระกูลขุนนางนั่นเอง!

หึหึหึ…

ดูเหมือนว่าเนื้อของตระกูลเว่ยแห่งเหอตงในตอนนี้ จะยังอวบอ้วนน่ากินอยู่ไม่น้อย!

แต่เรื่องนี้ก็ต้องมีขอบเขต จะเจาะจงเฉพาะบางกลุ่มเท่านั้น ไม่สามารถเหมารวมตีคลุมไปทั้งหมดได้ มิฉะนั้น…

เผยเฉียนยังไม่อยากมีจุดจบเหมือนหวังหมั่ง

ในฐานะคนยุคหลัง เผยเฉียนพอจะรู้เรื่องตุกติกของการยึดทรัพย์สินเป็นของรัฐอยู่บ้าง กฎหมายข้อนี้เกิดขึ้นภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ ไม่ใช่ยาวิเศษที่รักษาได้ทุกโรค…

ยิ่งไปกว่านั้น การที่รัฐบาลท้องถิ่นในยุคหลังแย่งชิงผลประโยชน์ทางการเงินกับรัฐบาลกลาง… อะแฮ่ม…

เอาเป็นว่า ตอนนี้ยังใช้ไม่ได้ก็แล้วกัน

ดังนั้นจึงทำได้เพียงใช้ระบบเอกชน หรือกึ่งส่วนรวม

แน่นอนว่าในนามยังคงเป็นที่ดินของราชวงศ์ฮั่น แต่ในความเป็นจริงแล้ว เป็นของกลุ่มอำนาจเล็กๆ ของเผยเฉียนเท่านั้น นี่จึงจะเป็นวิธีที่สอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบันมากที่สุด

อย่างไรก็ตาม ย่อมต้องเกิดความขัดแย้งและปัญหาตามมาในอนาคต แต่ก็คงต้องว่ากันไปตามสถานการณ์ คงไม่มีทางที่จะออกนโยบายที่ครอบคลุมทุกอย่างได้ในคราวเดียว…

เรื่องพวกนี้มีสิ่งที่ต้องคำนึงถึงมากมาย คิดแล้วก็ปวดหัวจริงๆ…

เผยเฉียนถอนหายใจออกมาเบาๆ ทันใดนั้นก็ได้ยินเสียง “กุบกับ” ของกีบเท้าม้าดังมาแต่ไกล เมื่อเงยหน้าขึ้นมอง ก็เห็นทหารม้าสอดแนมนายหนึ่งควบม้ามาจากทางทิศตะวันออกของเมืองผิงหยาง เมื่อมาถึงก็กระโดดลงจากม้า รายงานว่า “ท่านข้าหลวงหวังแห่งเหอตงนำทหารองครักษ์มาถึงสิบลี้นอกเมืองทางทิศตะวันออกแล้วขอรับ…”

กำลังกลุ้มใจว่าไม่มีมีดพอดี หวังอี้ผู้นี้ก็โผล่มาได้ถูกเวลาเสียจริง!

ความเสื่อมถอยของราชวงศ์ในอดีต ปัญหาเรื่องที่ดินเป็นปัจจัยสำคัญ แต่ก็ไม่ใช่ปัจจัยที่ชี้ขาด…

ท้ายที่สุดแล้ว สาเหตุก็คือการที่คนเพียงหยิบมือเดียวครอบครองความมั่งคั่งส่วนใหญ่ ในขณะที่สวัสดิการสังคมไม่สามารถรองรับความต้องการพื้นฐานที่สุดของประชาชนส่วนใหญ่ได้…

ไม่ว่าจะเป็นระบบทาส หรือระบบศักดินา ก็เป็นเช่นนี้ทั้งนั้น

เมื่อยากจนจนเหลือแต่ชีวิต จะมีอะไรที่ไม่กล้าทำอีกล่ะ?

ดังนั้น ทั่วโลกจึงพยายามอย่างเต็มที่เพื่อรักษาการเติบโต และรักษาชนชั้นกลางไว้…