บทที่ 11 การควบคุมจิตใจ

เฉาไห่ชวนหยิบซองบุหรี่ออกมาอีกครั้ง และก็ตระหนักได้อีกครั้งว่าที่นี่ห้ามสูบบุหรี่

เขารู้สึกหงุดหงิดเล็กน้อย จึงลุกขึ้นยืนเดินไปที่หน้าจอขนาดใหญ่ แล้วชี้ไปที่ข้อมูลบนหน้าจอพลางอธิบายต่อ

“ก่อนหน้านี้พวกเราวิเคราะห์กันไปแล้วว่า สถานะเริ่มต้นของกลไกแท่งเหล็ก มันอยู่ห่างจากศีรษะของเขาในระยะหนึ่ง

“เว่ยซินเจี้ยนมีความผิดพลาดที่ยอมรับได้อยู่สองนัด สองนัดนี้ต่อให้เลือกยิงผู้บริสุทธิ์ ก็จะไม่สร้างความเสียหายใดๆ ให้กับเขาเลย

“พูดอีกอย่างก็คือ การออกแบบกลไกในตอนเริ่มต้นแบบนี้ เป็นการสร้างความรู้สึกปลอดภัยจอมปลอมให้กับเขา

“เมื่อเทียบกับแท่งเหล็กที่ยังไม่ได้หนีบศีรษะ ปืนพกที่มีความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงตาย 1/6 ย่อมดูน่ากลัวกว่าอย่างเห็นได้ชัด

“นี่คือนัดแรก เขายังไม่ได้เตรียมใจที่จะ ‘ยิงตัวเอง’ อย่างเต็มที่

“‘แล้วถ้านัดแรกมันเป็นกระสุนจริงล่ะ? ความน่าจะเป็น 1/6 มันก็ไม่ได้ต่ำเลยนะ’ ภายใต้แรงผลักดันจากความคิดนี้ เขาย่อมมีความเป็นไปได้สูงที่จะเลือกยิงผู้บริสุทธิ์ในนัดแรก

“ในทางกลับกัน หากแท่งเหล็กแนบชิดติดกับศีรษะของเขาตั้งแต่แรก ในนัดแรกนี้ เขาอาจจะตัดสินใจได้อย่างมีเหตุผลมากกว่านี้ก็ได้”

ทุกคนพากันพยักหน้า รายละเอียดจุดนี้เป็นสิ่งที่พวกเขานึกไม่ถึงมาก่อนจริงๆ

เจียงเหอเอ่ยถามด้วยความสงสัย: “แล้วนัดที่สองกับนัดที่สามล่ะคะ?

“เขาควรจะเตรียมใจที่จะยิงตัวเองได้แล้วใช่ไหม?

“แถมในนัดที่สอง เขายังแสดงความลังเลออกมาอย่างเห็นได้ชัดอีกด้วย”

ไช่จื้อหยวน โปรแกรมเมอร์หนุ่มพูดขึ้น: “ผู้กองเฉา ผมพอจะเข้าใจแล้วล่ะ ตรงนี้เดี๋ยวผมเป็นคนอธิบายเอง

“ความจริงแล้ว มันก็ยังเป็นเรื่องของความน่าจะเป็นนั่นแหละ

“เพราะความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงในนัดแรกคือ 1/6 ส่วนความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงในนัดที่สองคือ 1/5 และจะเป็นเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ

“หากนัดก่อนหน้าเป็นกระสุนเปล่า ความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงในทุกๆ นัดหลังจากนั้น ก็จะสูงกว่านัดก่อนหน้าเสมอ

“ดังนั้น ทันทีที่เขาไม่เลือกยิงตัวเองในนัดแรก เขาก็จะตกอยู่ในความรู้สึกเสียใจภายหลัง ซึ่งมันก็เหมือนกับต้นทุนจม ที่จะส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจของเขาในขั้นต่อไป

“และยังทำให้เขายิ่งรู้สึกลังเลมากขึ้นในทุกๆ นัดหลังจากนั้นอีกด้วย

“เมื่อเขาหันปืนเข้าหาตัวเองในนัดที่สอง ภายใต้แรงผลักดันของ ‘ต้นทุนจม’ เขาก็จะเกิดความคิดอื่นๆ ขึ้นมาอีกมากมาย ยกตัวอย่างเช่น ความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงในนัดนี้มันสูงกว่านัดที่แล้ว แล้วถ้าเกิดผู้ออกแบบเกมจงใจใส่กระสุนไว้ในนัดที่สองล่ะ?

“หากมองจากมุมมองที่มีเหตุผล ความกังวลของเขามันก็ไร้สาระสิ้นดี และไม่ช่วยให้เขาประเมินสถานการณ์ได้ดีขึ้นเลยแม้แต่น้อย

“แต่ในช่วงเวลาชี้เป็นชี้ตายที่นับถอยหลังเพียง 5 นาที มนุษย์เราก็ยากที่จะรักษาเหตุผลเอาไว้ได้อยู่แล้ว และข้อมูลที่ผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ ก็สามารถรบกวนความคิดของเขา และทำให้เขาเกิดความหวังลมๆ แล้งๆ ได้ง่ายๆ

“เพราะการยิงผู้บริสุทธิ์ต่อไปในนัดหน้า ต่อให้เป็นกระสุนเปล่า เขาก็ยังคงไม่ได้รับบาดเจ็บใดๆ อยู่ดี

“นัดที่สามก็ใช้หลักการเดียวกัน ต้นทุนจมและการเปลี่ยนแปลงของความน่าจะเป็น จะยิ่งส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจของเขา

“รอจนยิงครบสามนัด ศีรษะของเว่ยซินเจี้ยนก็จะถูกแท่งเหล็กหนีบเอาไว้ เขาจะตกอยู่ในความรู้สึกเสียใจอย่างสุดซึ้ง แต่ในเวลานั้น เห็นได้ชัดว่าทุกอย่างมันสายเกินไปแล้ว”

เฉาไห่ชวนพยักหน้าอย่างชื่นชม: “ถูกต้อง มันเป็นแบบนั้นแหละ

“คุณอธิบายเรื่องความน่าจะเป็นออกมาได้ชัดเจนกว่าที่ผมคิดไว้ซะอีก

“แต่โดยรวมแล้ว ความคิดเห็นของพวกเราก็ตรงกัน”

แต่หลังจากนั้นไม่นาน ไช่จื้อหยวนก็กลับมาสับสนอีกครั้ง

“แต่ว่านะ ต่อให้ไม่คิดถึงสามนัดแรก แล้วพิจารณาแค่สามนัดหลัง ขอแค่เขารู้คำตอบของปัญหา 3 ประตู เขาก็น่าจะรอดชีวิตไปได้ไม่ใช่เหรอ?

“นัดที่สี่กับนัดที่ห้ายิงตัวเอง นัดที่หกยิงผู้บริสุทธิ์ อย่างมากศีรษะของเขาก็ถูกกลไกหนีบเพิ่มอีกแค่ครั้งเดียว ซึ่งก็ยังไม่น่าจะถึงตายอยู่ดี”

เฉาไห่ชวนส่ายหน้าเบาๆ: “อย่างแรกเลย เว่ยซินเจี้ยนไม่จำเป็นต้องรู้จักปัญหา 3 ประตู

“เขาอาจจะไม่เข้าใจการเปลี่ยนแปลงของความน่าจะเป็นก่อนและหลังเลยด้วยซ้ำ และความน่าจะเป็นที่จะถูกยิงในนัดที่สี่ที่เพิ่มสูงขึ้น ก็ทำให้เขายิ่งไม่กล้ายิงตัวเองเข้าไปใหญ่

“อย่างที่สอง ข้อความที่ว่า ‘กระสุนนัดที่ห้าคือกระสุนเปล่า’ มันไม่ใช่ความเมตตาจากผู้ออกแบบเกมเลยสักนิด แต่ในทางกลับกัน มันคือหมายเรียกตัวจากยมบาลต่างหาก”

ไช่จื้อหยวนยิ่งงงหนักเข้าไปใหญ่: “หมายความว่ายังไงครับ?”

เฉาไห่ชวนชี้ไปที่ข้อมูลบนหน้าจอ:

“เว่ยซินเจี้ยนเกิดความลังเลในนัดที่สี่

“ทำไมเขาถึงมาลังเลเอาป่านนี้? ผมคิดว่ามันเป็นสถานการณ์ที่แตกต่างจากการลังเลในนัดที่สองอย่างสิ้นเชิงเลยนะ

“ไม่ใช่เพราะเรื่องความน่าจะเป็นหรอก

“แต่เป็นเพราะเว่ยซินเจี้ยนเกิดความคิดที่จะรนหาที่ตายขึ้นมาต่างหาก”

ทุกคนต่างประหลาดใจ: “รนหาที่ตายงั้นเหรอ?”

เฉาไห่ชวนพยักหน้า: “ใช่แล้วล่ะ เพราะในเวลานั้น กลไกแท่งเหล็กได้บีบอัดเข้ามาด้านในหนึ่งครั้งแล้ว

“กะโหลกศีรษะร้าว แรงดันในสมองพุ่งสูงขึ้น ในความเป็นจริงเว่ยซินเจี้ยนกำลังตกอยู่ในความเจ็บปวดอย่างแสนสาหัส

“ความเจ็บปวดจากการถูกแท่งเหล็กหนีบ มันรุนแรงยิ่งกว่าภัยคุกคามจากความน่าจะเป็นที่จะถูกยิง 1/3 เสียอีก เขาอาจจะเกิดความคิดที่อยากจะตาย เพื่อจบความเจ็บปวดนี้ให้เร็วที่สุด

“และส่วนที่น่าสนใจที่สุดก็อยู่ตรงนี้แหละ:

“ถ้าเขาทำแบบนั้นจริงๆ เขากลับจะไม่ตาย

“แต่นี่ก็เห็นได้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ออกแบบเกมอยากจะเห็นหรอกนะ”

ทุกคนจึงได้บรรลุสัจธรรมในทันที

ภายใต้ความเจ็บปวดอันรุนแรงเช่นนั้น หากเว่ยซินเจี้ยนเกิดอารมณ์ชั่ววูบ แล้วยิงตัวเองรวดเดียวสามนัด เขาจะไม่รอดชีวิตงั้นเหรอ?

ถ้าเป็นแบบนั้น การที่เขารอดชีวิตมาได้ก็ไม่ได้เป็นเพราะความสำนึกผิดหรือความเมตตาปรานีเลย แต่เป็นเพราะความสิ้นหวังและความไม่สมเหตุสมผลที่อยากจะฆ่าตัวตายต่างหาก

การพิพากษาครั้งนี้ก็จะผิดเพี้ยนไปจากความตั้งใจเดิม

เฉาไห่ชวนหยุดชะงักไปครู่หนึ่ง ก่อนจะพูดต่อ: “ดังนั้น ผู้ออกแบบเกมนี้จึงจงใจสอดแทรกคำใบ้เข้ามาในตอนนี้ เพื่อปลุกความปรารถนาที่จะเอาชีวิตรอดของเขาให้ตื่นขึ้นมาอีกครั้ง

“เพื่อรับประกันความแม่นยำของ ‘การพิพากษา’ ครั้งนี้

“เดิมทีเว่ยซินเจี้ยนต้องเสี่ยงดวงยิงกระสุนสองนัด ถึงจะรู้ตำแหน่งของกระสุนจริง แต่ตอนนี้เขาแค่ต้องเสี่ยงดวงยิงเพียงแค่นัดเดียวเท่านั้น พูดอีกอย่างก็คือ แท่งเหล็กจะเคลื่อนตัวเข้ามาด้านในอย่างมากที่สุดก็แค่ครั้งเดียว

“ในเวลานี้ ความจริงแล้วเขามีทางเลือกอยู่สองทาง:

“ทางเลือกแรกคือยิงตัวเองโดยตรง ซึ่งมีความน่าจะเป็นที่จะเสียชีวิต 1/3 ทางเลือกที่สองคือยิงผู้บริสุทธิ์ ซึ่งมีความน่าจะเป็น 2/3 ที่แท่งเหล็กจะเคลื่อนตัวเข้ามาด้านในอีก 1.29 เซนติเมตร

“การถูกบีบอัดอีก 1.29 เซนติเมตร มันจะต้องเจ็บปวดมากแน่ๆ แต่มันจะไม่ทำให้ตายในทันทีหรอก

“ในสถานการณ์ที่สามารถยืนยันกระสุนนัดที่ห้าและนัดที่หกได้ เห็นได้ชัดว่าทางเลือกที่สองมีอัตราการรอดชีวิตที่สูงกว่า”

ไช่จื้อหยวนเข้าใจอย่างถ่องแท้แล้ว เขาเสริมขึ้นมา:

“ดังนั้น หลังจากที่ความปรารถนาที่จะเอาชีวิตรอดถูกปลุกให้ตื่นขึ้นมาอีกครั้ง สุดท้ายเขาก็ยังคงเลือกที่จะยิงผู้บริสุทธิ์

“แต่ผู้ออกแบบเกมกลับวางกับดักเอาไว้ตรงนี้

“ในปืนไม่มีกระสุนจริงอยู่เลย ซึ่งหมายความว่าเว่ยซินเจี้ยนประเมินสถานการณ์ในการยิงนัดสุดท้ายผิดพลาดไปอย่างมหันต์: เมื่อไม่มีกระสุนจริง แท่งเหล็กก็จะยังคงเคลื่อนตัวต่อไป

“เว่ยซินเจี้ยนคิดว่าสามารถใช้กระสุนนัดสุดท้ายยิงผู้บริสุทธิ์ให้ตายเพื่อเอาตัวรอดได้ แต่ในความเป็นจริงแล้ว มันคือการประกาศความตายของเขาเองต่างหาก”

ทุกคนที่อยู่ ณ ที่นั้นล้วนตกอยู่ในความเงียบงัน พวกเขาต้องการเวลาสักพักเพื่อย่อยข้อมูลเหล่านี้

หลี่เหรินซูรู้สึกเสียวสันหลังวาบ: “งั้นก็หมายความว่า เกมนี้มันสอดคล้องกันเป็นทอดๆ ตั้งแต่ที่เว่ยซินเจี้ยนตัดสินใจยิงผู้บริสุทธิ์ในนัดแรก เขาก็ก้าวเข้าสู่เส้นทางที่ไม่มีวันหวนกลับแล้วสินะ

“และยิ่งความคิดที่เลือกจะยิงผู้บริสุทธิ์ให้ตายในนัดสุดท้ายเพื่อแลกกับชีวิตของตัวเอง ก็ยิ่งกลายมาเป็นประกาศิตความตายเข้าไปใหญ่

“นี่คือเกมที่มีการคัดกรองอย่างเข้มงวดสุดๆ

“คนที่มีเหตุผล คนที่ไม่เห็นแก่ตัว คนที่มีความเห็นอกเห็นใจ ไม่ว่าจะเป็นคนประเภทไหนในนี้ ก็ล้วนมีอัตราการรอดชีวิตที่สูงมากทั้งสิ้น

“ด้วยเหตุนี้มันจึงถูกเรียกว่า ‘รูเล็ตต์ไถ่บาป’

“ดูเหมือนจะเป็นเกมรูเล็ตต์ที่ต้องพึ่งพาดวง แต่ในความเป็นจริงแล้ว มันคือบททดสอบ คือการคัดกรองต่างหาก

“หากเว่ยซินเจี้ยนสามารถเปลี่ยนมุมมองของตัวเอง และให้ความสำคัญกับชีวิตของผู้บริสุทธิ์ในสถานการณ์ที่สิ้นหวังเช่นนี้ได้ ต่อให้จะยิงตัวเองแค่หนึ่งนัด เขาก็สามารถรอดชีวิตมาได้ และจิตวิญญาณของเขาก็จะได้รับการไถ่บาป

“แต่น่าเสียดาย… ที่เขาไม่ยอมสำนึกผิดเลยจนกระทั่งตัวตาย”

ทุกคนตกอยู่ในความเงียบงันไปพักใหญ่

เห็นได้ชัดว่าหลังจากที่สมองทำงานอย่างหนักหน่วง ความเหนื่อยล้าทั้งทางร่างกายและจิตใจก็เริ่มประดังประเดเข้ามา

ในขณะเดียวกัน ความตายในเกม ก็ทำให้พวกเขารู้สึกขาดความปลอดภัยอย่างรุนแรง

เมื่อปัจจัยทั้งสองอย่างรวมกัน ก็ทำให้คนส่วนใหญ่หมดความต้องการที่จะพูดคุยต่อ

ฟู่เฉินตระหนักถึงจุดนี้ได้อย่างเฉียบแหลม: “งั้นวันนี้ก็พอแค่นี้ก่อนเถอะครับ ผมว่าทุกคนแยกย้ายกันไปพักผ่อนได้แล้ว

“แม้จะไม่รู้ว่า ‘โลกใบใหม่’ ที่ว่านี้มันคือที่ไหนกันแน่ แต่ผมเป็นคนที่ปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ได้ง่าย หวังว่าทุกคนก็จะเป็นเหมือนกันนะครับ

“ไม่ว่ายังไง พวกเราก็อยู่ในชุมชนเดียวกัน มีอาชีพ มีสถานะที่แตกต่างกัน สามารถแบ่งหน้าที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกันได้ ไม่ว่าจะเจอเรื่องอะไร พวกเราก็ร่วมแรงร่วมใจกันฝ่าฟันไปได้ครับ”

ทุกคนพากันลุกขึ้นยืน แล้วแยกย้ายกันกลับห้องของตัวเอง