ตอนที่ 162 ความก้าวหน้าของวิชาเคมี

มาดามลาวัวซิเยร์ยิ้มและพยักหน้ารับทันที “ฝ่าบาท หม่อมฉันยินดีอย่างยิ่งที่จะช่วยเหลือ หากพระองค์ทรงต้องการเพคะ”

โจเซฟไม่คาดคิดเลยว่าลาวัวซิเยร์จะยกย่องภรรยาของเขาถึงเพียงนี้ แม้จะประหลาดใจเล็กน้อย แต่เขาก็กล่าวด้วยความซาบซึ้งใจ “เป็นเรื่องดีจริงๆ ที่ท่านมาร่วมช่วยงานด้วย”

ลาวัวซิเยร์พูดเสริม “ฝ่าบาท แม้มารีอานน์จะไม่เคยเรียนมหาวิทยาลัย แต่พระองค์สามารถไว้วางใจในทักษะการปฏิบัติการทดลองของนางได้อย่างแน่นอนพ่ะย่ะค่ะ อันที่จริง ห้องทดลองของกระหม่อมตลอดหลายปีที่ผ่านมานี้นางก็เป็นผู้ดูแลมาตลอด

“กระหม่อมจะเข้าไปวางแผนการทดลองทุกสัปดาห์ ส่วนการปฏิบัติการทดลองจริงๆ แล้ว นางทำงานได้มีประสิทธิภาพยิ่งกว่ากระหม่อมเสียอีกพ่ะย่ะค่ะ”

หลังจากฟังคำอธิบายของลาวัวซิเยร์ โจเซฟถึงเพิ่งรู้ว่าหลังจากแต่งงาน ภรรยาของเขาก็คอยติดตามเรียนรู้การทดลองทางเคมีอยู่ข้างกายมาโดยตลอด และกลายมาเป็นผู้ช่วยตัวจริงของเขา อาจกล่าวได้ว่าความสำเร็จในการทดลองของลาวัวซิเยร์นั้น มีผลงานของเธอที่ไม่อาจลบเลือนได้รวมอยู่ด้วย

โจเซฟกล่าวขอบคุณสามีภรรยาลาวัวซิเยร์อีกครั้ง จากนั้นพวกเขาก็พูดคุยสัพเพเหระกันต่อ

ในระหว่างที่คุยกันนั้น โจเซฟก็บังเอิญเหลือบไปเห็นภาพวาดสีน้ำมันรูปร่างประหลาดแขวนอยู่บนผนังบ้านของพวกเขา พื้นหลังเป็นสีเหลือง มีสัญลักษณ์ประหลาดเรียงรายเป็นระเบียบ เช่น สามเหลี่ยมสองอันซ้อนกัน วงกลมที่มี “ตรีศูล” หรือ “ดวงอาทิตย์” ที่เปล่งแสง ดูราวกับเป็นสูตรปรุงยาของพ่อมดแม่มดอย่างไรอย่างนั้น

ลาวัวซิเยร์มองตามสายตาของเขา และยิ้มอย่างภาคภูมิใจทันที “ฝ่าบาท นั่นคือตารางธาตุที่กระหม่อมสร้างขึ้นมาพ่ะย่ะค่ะ กระหม่อมค้นพบธาตุแล้ว 33 ชนิด วัตถุอันตระการตานับไม่ถ้วนบนโลกใบนี้ ล้วนประกอบขึ้นจากสิ่งเล็กๆ เหล่านี้ทั้งสิ้น!

“ทรงทอดพระเนตรสิพ่ะย่ะค่ะ นั่นคือไฮโดรเจน นั่นคือออกซิเจน ส่วนอันนี้คือทองคำ…”

เมื่อเห็นว่าสายตาของโจเซฟจับจ้องไม่วาง เขาก็รีบอธิบาย “โอ้ สิ่งที่เรียกว่า ‘ธาตุ’ ในทางเคมีนั้น หมายถึงสารบริสุทธิ์ที่เราไม่สามารถใช้วิธีการใดๆ ในการแยกสลายมันได้อีกแล้วพ่ะย่ะค่ะ”

“อา ขอบคุณสำหรับคำอธิบายของท่าน” โจเซฟถึงเพิ่งได้สติ

แน่นอนว่าไม่ใช่เขาไม่รู้ว่าธาตุคืออะไร แต่เขากำลังตกตะลึงที่ลาวัวซิเยร์และนักเคมีในยุคเดียวกัน สามารถอาศัยสัญลักษณ์ธาตุที่ดูเหมือน “ยันต์พ่อมด” เหล่านี้ ในการดำเนินการศึกษาวิจัยอันทรงประสิทธิภาพมาได้อย่างมากมาย

จู่ๆ เขาก็รู้สึกว่า บางทีเขาอาจจะช่วยลาวัวซิเยร์เพิ่มประสิทธิภาพในการวิจัยได้ ซึ่งอาจทำให้เขามีเวลาทุ่มเทให้กับการทดลองผลิตปรอทฟูลมิเนตมากขึ้นก็เป็นได้

เขาใคร่ครวญเล็กน้อย ชี้ไปที่ตารางธาตุบนผนังแล้วถามว่า “ท่านลาวัวซิเยร์ วิธีการวาดสัญลักษณ์เหล่านี้มีความหมายพิเศษอะไรหรือไม่?”

ลาวัวซิเยร์ชะงักไปครู่หนึ่ง ก่อนจะส่ายหน้า “ไม่ได้มีความหมายพิเศษอะไรหรอกพ่ะย่ะค่ะ ฝ่าบาท อันที่จริง ส่วนใหญ่ก็วาดตามความเคยชินแบบดั้งเดิมเท่านั้นเอง”

“ความเคยชินแบบดั้งเดิม” ที่เขาพูดถึง แท้จริงแล้วก็คือวิชาเล่นแร่แปรธาตุนั่นเอง ในช่วงเริ่มต้นของการศึกษาธาตุเคมี แนวคิดหลายอย่างล้วนมีที่มาจากวิชาเล่นแร่แปรธาตุ เช่น “ทฤษฎีโฟลจิสตัน” หรือพวก “ธาตุลม” ที่ถูกลาวัวซิเยร์พิสูจน์แล้วว่าไม่เป็นความจริง ดังนั้นการนำสัญลักษณ์ธาตุในยุคเล่นแร่แปรธาตุมาใช้โดยตรง จึงถือเป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลอย่างยิ่ง

โจเซฟทำท่าครุ่นคิดแล้วกล่าว “ถ้าไม่มีความหมายพิเศษ แล้วทำไมต้องวาดให้ซับซ้อนขนาดนี้ด้วยล่ะ?

“หากเราใช้ตัวอักษรละตินมาแทนสัญลักษณ์ธาตุโดยตรง บางทีอาจจะสะดวกกว่ามาก อา ที่นี่มีกระดาษกับปากกาไหม?”

ลาวัวซิเยร์รีบผายมือไปยังห้องหนังสือ “ทางด้านนั้นพ่ะย่ะค่ะ ฝ่าบาท”

โจเซฟเดินตามเขาไปที่ห้องหนังสือบนชั้นสอง หยิบปากกาขึ้นมาเขียนตัว “C” และ “O” ลงบนกระดาษ “ตัวอย่างเช่น สองตัวนี้ใช้แทนคาร์บอนและออกซิเจนตามลำดับ

“งั้น คาร์บอนไดออกไซด์…”

เขานึกทบทวนความรู้เคมีในศตวรรษที่ 18 ที่เคยเรียนมา ดูเหมือนว่าคาร์บอนไดออกไซด์ในยุคนี้จะถูกเรียกว่ากรดคาร์บอนิก เขาจึงเปลี่ยนคำพูด “งั้นกรดคาร์บอนิกก็สามารถเขียนแบบนี้ได้”

จากนั้นเขาก็เขียน “CO2” ลงไป และเติมสัญลักษณ์บางอย่างระหว่างตัวอักษร กลายเป็น “C+2O = CO2”

ลาวัวซิเยร์ที่อยู่ข้างๆ ถึงกับเบิกตากว้างทันที “พะ-พระองค์ วิธีการเขียนกระบวนการทำปฏิกิริยาแบบนี้… ช่างชัดเจนและเรียบง่ายมากจริงๆ พ่ะย่ะค่ะ!”

เขาเหลือบมอง “ยันต์พ่อมด” ที่ตนเองเขียนไว้บนเอกสารข้างๆ แล้วเอ่ยด้วยความตื่นเต้นที่ปิดไม่มิด “กระหม่อมกล้าพูดเลยว่า หากสอนนักเรียนด้วยวิธีการเขียนแบบของพระองค์ เวลาที่พวกเขาใช้ในแต่ละคาบเรียนจะลดลงไปถึงครึ่งหนึ่งเลยทีเดียว!”

โจเซฟพูดเสริม “เราสามารถใช้ตัวอักษรตัวแรกของคำศัพท์ภาษาละตินของแต่ละธาตุมาเป็นสัญลักษณ์ได้ หากมีการซ้ำกัน ก็ให้ใช้ตัวอักษรสองตัวแรก วิธีนี้ไม่เพียงแต่เขียนได้ง่าย แต่ยังจดจำได้ง่ายกว่าอีกด้วย”

“ถูกต้องพ่ะย่ะค่ะ! ข้อเสนอของพระองค์ช่างเปี่ยมไปด้วยความคิดสร้างสรรค์จริงๆ!”

ลาวัวซิเยร์ดึงกระดาษออกมาแผ่นหนึ่ง แล้วรีบเขียนตัวอักษร 33 ตัวลงไปอย่างรวดเร็ว ใช้เวลาไม่ถึง 20 วินาที เขาแสดงท่าทีตื่นเต้นยิ่งกว่าเดิม “ฝ่าบาท พระองค์ทรงเป็นอัจฉริยะโดยแท้… โอ้ ไม่สิ พระสมองของพระองค์ต้องได้รับการจุมพิตจากพระผู้เป็นเจ้าแน่ๆ พ่ะย่ะค่ะ!

“หากเขียนแบบเดิม เวลาแค่นี้ยังเขียนได้ไม่ถึงครึ่งเลยด้วยซ้ำ และยังสื่อความหมายได้ไม่ชัดเจนเท่าการใช้ตัวอักษร โดยเฉพาะเวลาที่ใช้แสดงกระบวนการทำปฏิกิริยา วิธีนี้จะช่วยยกระดับประสิทธิภาพในการวิจัยทางเคมีได้อย่างมหาศาลแน่นอน! ฝ่าบาท กระหม่อมขออนุญาตนำวิธีการเขียนนี้ไปใช้ใน ‘ตำราเคมีเบื้องต้น’ ของกระหม่อมได้หรือไม่พ่ะย่ะค่ะ?”

“แน่นอน” โจเซฟเสนอให้ใช้ตัวอักษรแทนสัญลักษณ์ธาตุก็เพื่อช่วยให้ ‘ตำราเคมีเบื้องต้น’ เสร็จสมบูรณ์ได้เร็วขึ้นอยู่แล้ว

เมื่อเห็นว่าลาวัวซิเยร์กำลังก้มหน้าก้มตาจัดการกับสัญลักษณ์แบบใหม่ เขาก็ตั้งใจจะขอตัวกลับ แต่ตอนที่หันหน้าไป เขาก็บังเอิญเหลือบไปเห็นเอกสารฉบับหนึ่งที่มุมโต๊ะ ‘ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับมาตรฐานความยาว’

เขาหยิบเอกสารที่มีความยาวเพียงสามหน้ากระดาษนั้นขึ้นมาดูโดยสัญชาตญาณ พบว่าเป็นจดหมายที่ลาวัวซิเยร์และมงฌ์ (นักคณิตศาสตร์) ร่วมกันเขียนถึงสถาบันวิทยาศาสตร์ฝรั่งเศส เนื้อหาเป็นการเสนอให้ใช้ “เมตร” เป็นหน่วยวัดความยาวมาตรฐาน และเร่งรัดให้สถาบันวิทยาศาสตร์จัดตั้ง “คณะกรรมการมาตรฐาน” ขึ้นโดยเร็วที่สุด

โจเซฟถึงเพิ่งนึกขึ้นได้ว่า ลาวัวซิเยร์น่าจะเป็นสมาชิกหลักของ “คณะกรรมการมาตรฐาน” ในอนาคต

เขากำลังต้องการผลักดันการรวมมาตรฐานการชั่งตวงวัดของฝรั่งเศสให้เป็นหนึ่งเดียวพอดี และคนที่เหมาะสมที่สุดในการเป็นประธานเรื่องนี้ก็อยู่ตรงหน้านี่เอง!

ลาวัวซิเยร์เงยหน้าขึ้นมาเห็นมกุฎราชกุมารกำลังอ่าน ‘ข้อเสนอแนะ’ ของตนอยู่ จึงอธิบายว่า “ฝ่าบาท ตอนนี้การใช้หน่วยมาตราวัดในแวดวงวิชาการนั้นสับสนวุ่นวายมาก ส่งผลเสียต่องานวิจัยของทุกคนอย่างมาก ตัวอย่างเช่น หากนักวิชาการจากปารีสและมาร์กเซยต้องการหารือปัญหาบางอย่าง พวกเขาต้องเสียเวลาไปถึงครึ่งชั่วโมงเพื่อตกลงกันก่อนว่าจะใช้ระบบมาตราวัดแบบใด”

โจเซฟพยักหน้า “ท่านพูดถูกแล้ว! และไม่ได้มีปัญหาแค่ในแวดวงวิชาการเท่านั้น ในภาคการผลิตจริง การไม่มีมาตรฐานการวัดที่เป็นหนึ่งเดียวกันก็จะนำมาซึ่งปัญหามากมายเช่นกัน”

เขาวางเอกสารฉบับนั้นกลับลงบนโต๊ะ หันมองลาวัวซิเยร์แล้วกล่าว ” เราได้ยินมาว่าการเตรียมการจัดตั้ง ‘คณะกรรมการมาตรฐาน’ ของสถาบันวิทยาศาสตร์นั้นล่าช้ามาก หากจำเป็น บางทีเราอาจจะเป็นผู้ผลักดันเรื่องนี้เอง

“อย่างเช่น เราจะจัดการเรื่องงบประมาณให้ แล้วให้ทางราชสำนักเป็นผู้จัดตั้งคณะกรรมการชุดนี้ขึ้นมา”

“นั่นเป็นเรื่องที่วิเศษมากพ่ะย่ะค่ะ!” ลาวัวซิเยร์ดีใจอย่างยิ่ง เขาเบื่อหน่ายกับความอืดอาดของสถาบันวิทยาศาสตร์มานานแล้ว และชื่อเสียงเรื่องความสามารถในการทำงานอย่างเด็ดขาดและรวดเร็วของมกุฎราชกุมารหนุ่มก็เลื่องลือไปทั่วปารีสนานแล้ว หากมกุฎราชกุมารทรงเป็นประธานในเรื่องนี้ ฝรั่งเศสจะต้องมีหน่วยวัดความยาวมาตรฐานของตนเองในเร็ววันอย่างแน่นอน

“พระองค์ทรงนำพาแสงสว่างแห่งความหวังมาสู่วงการวิชาการของฝรั่งเศสพ่ะย่ะค่ะ!”

โจเซฟกล่าวต่อ “และเราหวังว่า จะไม่ได้กำหนดแค่หน่วยความยาวเท่านั้น แต่ยังรวมถึงมวล อุณหภูมิ ปริมาณความร้อน และอื่นๆ อาศัยโอกาสนี้ รวมหน่วยทั้งหมดเหล่านี้ให้เป็นมาตรฐานเดียวกันไปเลย”